مفهوم شناسی واژه تفسیر

مفهوم شناسی واژه تفسیر

تفسیر از سه حرف «فسر» ‌تشکیل شده است و برخی نیز بر آنند که این واژه در اشتقاق کبیر ، مقلوب سفر است.[۱]

تعاریفی برای این واژه بیان شده است که می توان به این موارد اشاره کرد: واضح و روشن کردن[۲] ،‌کشف مراد از لفظ مشکل[۳] ، کشف معانی لفظ و اظهار نظر[۴] و شرح مقاصد[۵] .

این کلمه هم در ثلاثی مجرد و هم در ثلاثی مزید که در باب تفعیل به کار برده و متعدی شده است ، هر دو دارای یک معنا می باشند و تنها فرق این دو در این است که در باب تفعیل تاکید و مبالغه وجود دارد ، به همین دلیل در زبان فارسی در هنگام ترجمه لازم آن ، « آن را توضیح دادم» ترجمه می کنند و در معنای دومی به «آن را به خوبی توضیح دادم »‌معنا می شود . [۶]

۱.۲.۱.۲: تفسیر در اصطلاح مفسّران

واژه «تفسیر» در اصطلاح، حداقل در سه معنا به کار برده شده است : فعل مفسّر ، کتابی  که در توضیح آیات قرآن نوشته شده است و نیز تفسیر به عنوان دانش تفسیر که دارای ارکان مشهور علم است. [۷]

آنچه در معنای اصطلاحی تفسیر شایع و مشهور است، همان فعل مفسّر است ، ولیکن در توضیح فعل مفسّر هم دیدگاه های متفاوتی وجود دارد؛ به همین دلیل به برخی از این تعاریف که در مورد «تفسیر» شده است، پرداخته می شود :

علامه طبرسی: «تفسیر، کشف مقصود از الفاظ مشکل است.» [۸]

بدرالدین محمد زرکشی : «تفسیر ، علمی است که به وسیله آن کتاب نازل شده بر پیامبر ۹فهمیده می شود و معانی آن بیان می گردد و احکام و حکمت های آن استخراج می شود.» [۹]

علامه طباطبایی;: «تفسیر، ‌بیان کردن معانی آیات قرآن و کشف اهداف و دلالت های آن است.» [۱۰] که در این مورد جدای از بحث بیان معانی ، علامه ;، قائل به کشف مقاصد نیز می باشد .

آیت الله خویی;:«تفسیر، آشکار کردن مراد خدای متعال از کتاب عزیز است.»[۱۱]

در کتاب «روش شناسی تفسیر قرآن» تعریفی برای تفسیر بیان شده است که می تواند جامع نظریات در تعریف این واژه باشد : «تفسیر عبارت است از بیان مفاد استعمالی آیات قرآن و آشکار نمودن مراد خدای متعال از آن بر مبنای ادبیات عرب و اصول عقلایی محاوره.»[۱۲]

با تعاریفی که در مورد اصطلاح تفسیر بیان شد، می توان سه کارکرد را برای تفسیر و فعل مفسّر بیان داشت:‌ اول تبیین مواردی که دارای نوعی خفا و اشکال است، دوم تفصیل مواردی که در قرآن به صورت اجمال آمده است و در نهایت به عنوان سومین کارکرد می توان به کشف مقاصد الهی از آیه اشاره نمود. [۱۳]

۱.۲.۱.۳: روش ها و گرایش ها در تفسیر

روش تفسیر را می توان ابزارها و منابعی دانست که مفسّر برای به دست آوردن معانی و مقصود آیات از آنها استفاده می کند .[۱۴]

مقصود از گرایش تفسیری، سمت و سوهایی است که در ذهن و روان مفسّر در تعامل با شرایط و مسایل عصر خود، بدان ها تمایل دارد که گاه تفسیر کلامی است، گاه تربیتی و گاه اخلاقی است. [۱۵]

جهت گیری عصری، در اصل نوعی از دغدغه های خاص یک مفسّر است که باعث شده او قدم در پرده برداری از معانی و مقصود آیات بردارد که یکی از انواع آن را می توان تفسیر تربیتی دانست.

در اصل می توان تفسیر تربیتی را اینگونه تعریف کرد : «تفسیر آیات بر اساس نظام تربیتی قرآن و یا تفسیر قرآن با رویکردی تربیتی.»



[۱]. بدرالدین محمد، زرکشی، البرهان فی علوم القرآن، بیروت، دارلامعرفه، ۱۴۱۰ه.ق، ج ۲، ص ۲۸۴ ؛ جلال الدین عبدالرحمان ، سیوطی، الاتقان فی علوم القرآن، بیروت، درالکتب العلمیه، ۱۴۰۷ ه.ق،  ج ۲، ص ۱۹۲ ؛ مجمع البحرین ماده فسر .

[۲]. احمد بن محمد مقری فیومی، المصباح المنیر فی غریب الشرح الکبیر للرافعی، قم، موسسه دارالهجره، دوم، بی تا، ج ۲، ص ۴۷۲.

[۳]. محمد بن مکرم ابن منظور، ‌لسان العرب، بیروت، دارصادر، ۱۴۱۴ ه.ق، چاپ سوم ‌،‌ج ۵ ، ص ۵۵ .

[۴]. فخر الدین، طریحی، مجمع البحرین، تهران،‌ مرتضوی ، ۱۳۷۵، چاپ سوم ، ج ۳ ، ص ۴۳۷ .

[۵]. روح الله موسوی خمینی;، آداب الصلوه، تهران، موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی;، بی تا، ص ۱۹۲؛ روح الله موسوی خمینی;، قرآن کتاب هدایت در دیدگاه امام خمینی;، تهران، موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی;، ۱۳۹۱، هفتم، ص ۱۴۹.

[۶]. محمد رضا، شاکر، ‌مبانی و روش های تفسیری، قم، جامعه المصطفی، ۱۳۸۹، دوم، ص ۱۶.

[۷]. محمد علی رضایی اصفهانی، منطق تفسیر قرآن، قم، جامعه المصطفی، ۱۳۹۰، دوم، ج ۱، ص ۱۹.

[۸]. ابوعلی فضل طبرسی، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، تهران، المکتبه الاسلامیه، ۱۳۹۵ه.ق، پنجم، ج ۱، ص ۱۳:«التفسیر کشف المراد من اللفظ المشکل».

[۹]. بدرالدین محمد زرکشی، پیشین، ج ۱، ص ۳۳:«التفسیر علم یفهم به کتاب الله المنزل علی نبیه محمد و بیان معانیه و استخراج احکام و حکمه».

[۱۰]. سید محمد حسین طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، ترجمه سید محمدباقر موسوی همدانی، قم، دفتر انتشارات اسلامی، ۱۳۷۴، پنجم، ج ۱ ،‌ص ۷ .

[۱۱]. ابوالقاسم خویی، البیان فی تفسیر القرآن، قم، دارالثقلین، ۱۳۸۴، پنجم، ص ۳۹۷: «التفسیر هو ایضاح مراد الله تعالی من کتابه العزیز.».

[۱۲]. علی اکبر بابایی، غلامعلی عزیزی کیا، مجتبی روحانی راد، روش شناسی تفسیر قرآن، قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، ۱۳۸۷، سوم، ص ۲۳.

همین معنا را آقای محمود رجبی در کتاب «روش تفسیر قرآن» آورده اند و فرق آن با تعریف ذکر شده در کتاب «روش شناسی تفسیر قرآن» در آن است که ایشان کشف مقاصد الهی را نیز از اجزای تفسیر می دانند . ( محمود رجبی، روش تفسیر قرآن، قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، ۱۳۸۷، سوم، ص ۱۲)

[۱۳]. محمد رضا شاکر، پیشین، ‌ص ۱۸.

[۱۴]. همان، ص ۴۴.

[۱۵]. همان.

همچنین ببینید

بد-دهانی-در-کودکان-و-نوجوانان

بددهانی در کودکان و نوجوان

یکی از نگرانی های والدین در بیشتر موارد که به نوعی برای ایشان شرمندگی می آورد بد دهانی کودک و نوجوان است که به شدت به دنبال راهی برای رفع این مشکل می باشند. در این نوشتار پس از بررسی علت های پدیدآمدن این رفتار نادرست به راه کارهای اصلاح آن می پردازیم.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.